KUKI-ZO CHATEN GAMTUM ITI IMU DIU HAM?
Dr. Sir H.H. Mate
Leiset chung’a mihem gam neiya agam kipedoh lou hon gam aneiyu akipehdoh na diuva hi iti pan alah uva agam’u kipe doh a kivaihom na tum anei uham ti thua chomcha kihoulim na ananei ute.
Gam neiya agam kipedoh lou nam mite hon gamtum (Separate State) amu thei naohi thil dang tamtah um nante, hinlah a mipite akilungkhat uva, akipumkhat uva, apan khom uva, thingam’a seiding dol, bolding dol le tohding dol ho atoh uva, a hou-u Pathen abelchah kheh uva, tahsanna nei pum’a sorkar kom’a athum teng’u leh alungsung uva thu aseipih a gam sempa, gam neipa Pathen in gam aguon pih uva, apehdoh uva, aphongdoh ding’a mopohna nei sorkar amanchah a aphondoh sah ahi. Hitobang molso na ding’in lampi tamtah aum’e.
Kuki-Zo chate hi gam lentah nei mite ihiuve. Hoilai lai hi Kuki-Zo gam ham ti helou aum nalaiyin ahi. Britishten Divide & Rule Policy ana manchah uva country thum a eikhen’u ahi. Tunia Kuki kitite, tua Manipur a Mizo, Chin, Zomi, Hmar ho hihen, Old Kuki ho hijongleh sapkangten ‘Kuki’ tia eina hetnu ahi. Hiche Kuki hi amopoho ana mitmo tah jeh uva Manipur a 2nd City/Town Lamka khopi le akim vella cheng hohi kibottel deh ihi jeng uve. Lamka a nomenclature umlou beh ding chu Kuki kibenglam thilsip jeh a Chin umdoh, Zomi umdoh chule Mizo le Hmar jong nomenclature danna um doh gam ahitai.
Apa komma gam thum te chun anu jong ahetsah tei ngai ahi. Apa chu Pathen ahin, anu chu India sorkar ahi. Gam inei sao hi Pathen in eipeh dohna diuva gam sempa komma thum ding ahin, eihon amasa ding inukhah sah jeh uva ahiding bang’a chelha thei lou ahi. Pathen in amasapen in “Keima lenggam le kaloupina hol masaovin, chuteng hichengse jong nakipeh be diu ahi” ati hi ijui/ichepi lou jeh uva 1904 apatna tuni channa Pathen in chenna ding gam lentah Kuki Country jong eipehdoh lou u ahi bouvin ahi. Eipeh doh theina diu hi Pathen lung ito uva, Pathen lunglhaina hinkho Kuki-Zo chaten iman teng’u leh Pathen in ithum’u gam chu eipeh diu ahi. Eimaho thep nale chihna chule boltheina ho a ikisuon uva na itoh jing jeh uva “Pending” a umjing ahi. Pathen in gam apeh nam mite ho khu itobang hiuvem? Ikikhuol doh diu angaiyin ahi. Tuni channa hi State hihen, Country a ding’a thu isei uva, na itoh vang uva Pathen lung itonao umlou ahi. Nam sung’a lamkai hon Pathen toh pangkhom in na atong ji pouvin ahi. Amaho lunggel le bolthei na a gam athum khah jeh uva imacha soh doh theilou ahi.
Gam tum deite, gam tum’a kivaihom ding deite ihiuvin, ihin dannu le Pathen toh ikikah u hi athenlou jeh le alampi dihtah a Pathen komma ithum khah loulai jeh uva Pathen in tuni channa hi gam eipeh louvu ahi. Pathen in gam apehthei nam mite ihi masat u ngai ahi.
Comments
Post a Comment